Stalk là gì trên mạng xã hội? Cách phòng tránh như thế nào?

Trong thời đại công nghệ phát triển như hiện nay, Stalk được xem là một vấn nạn xuất hiện phổ biến ngoài đời sống, nhất là trên mạng xã hội. Hành vi này đã gây tác động xấu đến cuộc sống và tinh thần của rất nhiều người dùng mạng. Vậy Stalk là gì? Cách nhận biết và phòng tránh như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé!

Stalk là gì? Theo từ điển, “Stalk” có nghĩa gốc là rình mò, săn lùng. Từ ngữ này dùng để diễn tả hành động rình rập, và săn bắt con mồi, hoặc kẻ thù một cách âm thầm, lén lút. Trên không gian mạng, Stalk được hiểu là hành vi theo dõi thông tin cá nhân, hay xâm phạm quyền riêng tư của người khác khi không có sự cho phép.  

Stalk là gì?

Theo như định nghĩa trong từ điển Oxford, Stalk là từ tiếng Anh đa nghĩa, có thể nắm giữ vai trò là danh từ, hoặc động từ tùy vào từng ngữ cảnh trò chuyện. Ở dạng danh từ, Stalk có nghĩa là thân cây, cuống hoa, ống khói cao, dáng đi hiên ngang,… Ở dạng động từ, Stalk mang ý nghĩa là rình rập, săn trộm, lén lút theo đuổi. Thuật ngữ này thường dùng để miêu tả hành động âm thầm rình mò, chờ đợi thời cơ thích hợp để bắt lấy con mồi, hay đối tượng nào đó. 

Tuy nhiên, những năm gần đây, Stalk trở thành một thuật ngữ tiếng lóng thông dụng trong thói quen giao tiếp ngoài đời thường. Theo từ điển Urban Dictionary, Stalk được giải nghĩa là sự mong muốn khám phá tất cả mọi thứ liên quan đến cuộc sống cá nhân của một người nào đó. Thông qua việc tìm kiếm thông tin trên các nền tảng trực tuyến như Facebook, Instagram, Twitter, Tumblr, và cả Pinterest.

Ví dụ như: Bạn trai cũ liên tục theo dõi các bài viết, thông tin và tài khoản mạng xã hội của bạn, để kiểm tra xem bạn có đang hẹn hò và yêu đương với chàng trai nào khác hay không. Đây chính là dấu hiệu của hành vi Stalk. 

Stalker là gì?

Stalker là thuật ngữ chỉ về những người chuyên đi rình rập, theo dõi một cá nhân, tổ chức hay nhóm người nào đó một cách âm thầm, lén lút, mà không được sự cho phép và đồng tình. Họ còn được biết tới với tên gọi là “Kẻ bám đuôi”. Stalker thường theo dõi “con mồi” bằng các hành động như thường xuyên tìm kiếm thông tin, đọc bài viết, hình ảnh, dòng trạng thái trên trang mạng xã hội của đối phương. Hoặc lặng lẽ bám theo nạn nhân mỗi khi đi đến nơi công cộng, nhà riêng, khu vực vắng người qua lại. 

Đa số những người thực hiện hành vi Stalk đều nhằm các mục đích tiêu cực như quấy rối tình dục, ăn cắp thông tin cá nhân, trộm cắp tài sản, hăm dọa nạn nhân. Thế nhưng, bên cạnh đó, có không ít Stalker thích việc theo dõi người khác chỉ để thỏa mãn trí tò mò, hiếu kỳ và giải trí. Thậm chí, một số người còn xem hành động Stalk như một phương thức giúp họ đánh giá chính xác thói quen, tính cách, tình cảm của “nửa kia”. Hoặc hành vi tiêu dùng của nhóm khách hàng tiềm năng.  

Stalk trên không gian mạng là gì?

Có thể nói, nhờ vào sự phát triển bùng nổ của thời đại công nghệ số và các phương tiện truyền thông đại chúng, nên việc tìm kiếm, kết nối, liên lạc cũng trở nên tiện lợi, nhanh chóng và tiết kiệm nhiều thời gian, công sức hơn trước. Tuy nhiên, điều đáng nói là có nhiều đối tượng đã lợi dụng các tiện ích và “lỗ hổng” trên không gian mạng như Facebook, Internet,… nhằm thực hiện việc Stalk người khác. 

Vậy ở trường hợp này, biểu hiện của Stalk là gì? Nói dễ hiểu, khi bạn bị Stalk trên không gian mạng, Stalker thường sử dụng phương tiện truyền thông, kết hợp cùng với các thủ thuật tinh vi, nhằm kết nối, liên lạc và định vị nơi ở, nơi làm việc của bạn. Họ thường xuyên liên lạc với bạn qua tin nhắn, số điện thoại không chính chủ, email, tài khoản ảo trên các nền tảng. 

Điển hình như trên Facebook, họ thường dùng nick ảo để tương tác, thả tim, nhấn “bão like” trong nhiều bài viết, hình ảnh, dòng trạng thái của bạn. Hoặc gắn thẻ tên bạn dưới nhiều bình luận, bài đăng nhảm nhí, không liên quan. Chưa dừng lại ở đó, đôi khi, họ còn âm thầm bám theo phía sau bạn từ ngoài đường, cho đến lúc về tới nhà mà bạn không hề hay biết. 

Thực chất, họ làm như vậy nhằm mục đích thu thập hết mọi thông tin xoay quanh đời sống riêng tư của bạn. Tới khi thời cơ chín muồi, họ sẽ ra tay thực hiện các bước tiếp theo, tùy vào động cơ của mỗi Stalker, mà hành vi đó có thể là vô hại, hoặc gây nguy hiểm cho bạn.  

Stalk gây ra tác hại gì?

Nói tóm lại, cho dù mục đích cuối cùng có ra sao đi chăng nữa, thì việc cố tình theo dõi và xâm phạm quyền riêng tư của người khác khi chưa có sự đồng ý đều được xem là hành vi tiêu cực, vô đạo đức và trái pháp luật. Hơn nữa, hành động này còn để lại nhiều hệ lụy cho xã hội và gây ảnh hưởng trực tiếp đến nạn nhân, cụ thể như sau: 

Đe dọa tinh thần nạn nhân

Hành vi Stalk ngoài đời thực, hay trên mạng xã hội có thể gây tác động tiêu cực đến tâm lý nạn nhân, khiến họ luôn sống trong trạng thái bất an, lo sợ, căng thẳng, tinh thần suy sụp khi rơi vào tầm ngắm của những “kẻ bám đuôi” giấu mặt. Người bị Stalk sẽ không ngừng đề cao cảnh giác, và dần đánh mất lòng tin với mọi người xung quanh, dẫn đến nhiều mâu thuẫn, trở ngại trong việc hình thành và củng cố các mối quan hệ bên ngoài. 

Xâm phạm quyền riêng tư

Stalk trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội như Facebook, TikTok, Instagram,… chính là hành vi xâm phạm không gian riêng tư và quyền cá nhân của người khác. Việc thường xuyên giám sát, kiểm tra và theo dõi khi chưa có sự cho phép, không chỉ khiến nạn nhân có cảm giác lo sợ, mất tự do. Mà còn vô tình gây mất trật tự trên không gian mạng, làm ảnh hưởng đến cộng đồng chung. 

Mua bán thông tin

Hành động Stalk không dừng lại ở việc xâm phạm không gian, đời sống riêng tư, mà còn kéo theo vấn nạn mua bán thông tin trái phép, hiện đang xuất hiện tràn lan ngoài xã hội. Tất cả các thông tin Stalker thu thập sẽ được trao đổi hoặc bán lại cho bên thứ 3, nhằm trục lợi bất chính như lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Hay dùng vào các chiến dịch quảng bá sản phẩm mới đến tay khách hàng. 

Nguy hiểm đến sự an toàn

Những “kẻ bám đuôi” sau khi nắm rõ hết mọi thông tin về nơi ở, địa chỉ làm việc, lịch trình sinh hoạt của nạn nhân, chúng thường chờ đợi thời cơ thuận lợi, nhằm thực hiện các hành vi đồi bại, xấu xa, chẳng hạn như xâm hại tình dục, quấy rối, cướp bóc,… Điều này đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng, và sự an toàn của người bị Stalk. Khiến họ luôn cảm thấy bất an, sợ hãi và không dám bước chân ra khỏi nhà. 

Nên làm gì để ngăn chặn việc bị Stalk?

Muốn kịp thời ngăn chặn hành vi Stalk trên không gian mạng, lẫn ngoài đời thực, thì bạn nên áp dụng 4 biện pháp sau đây:

Luôn ưu tiên sự bảo mật

Các phương tiện truyền thông và mạng xã hội dù có bảo mật chặt chẽ đến đâu, thì vẫn xuất hiện vài “lỗ hổng” rất khó phát hiện. Vì thế, khi sử dụng các thiết bị điện tử, và truy cập vào những trang mạng trực tuyến, bạn cần hết sức cẩn trọng, nâng cao cảnh giác và luôn bảo mật thông tin bằng cách:

-Thay đổi mật khẩu định kỳ 3-6 tháng 1 lần. Khuyến khích tạo các mật khẩu mạnh, có độ phức tạp cao, nhiều hơn 8 ký tự gồm có chữ in hoa, chữ thường, số, và ký tự đặc biệt.

-Đăng xuất ra khỏi các thiết bị và tài khoản sau khi đã truy cập xong.

-Thường xuyên cập nhật và cài đặt chế độ riêng tư cho các ứng dụng quan trọng.

-Khi chia sẻ các thông tin quan trọng lên trang cá nhân, nên để chế độ “Bạn bè” hoặc “Chỉ mình tôi”, để giới hạn số lượng người tiếp cận bài viết của bạn.

-Chỉ kết bạn với người bạn thực sự quen biết và có mối quan hệ thân thiết. Không nên chấp nhận lời mời từ người lạ mặt khi bạn chưa biết gì về họ, nhất là các tài khoản ảo, không phải chính chủ.

-Có thói quen kiểm tra toàn bộ thông tin của bài viết trước khi đăng lên mạng xã hội, tránh để lộ các thông tin mang tính riêng tư như số điện thoại, tài khoản ngân hàng, địa chỉ nhà ở, nơi làm việc,…

Sử dụng tính năng báo cáo của nền tảng

Hiện tại, nhiều trang mạng trực tuyến đã cập nhật thêm các tính năng có công dụng hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi của người dùng mạng. Khi sử dụng tính năng “báo cáo bài viết”, hoặc “báo cáo hồ sơ”, chúng sẽ phát hiện và thông báo cho bạn biết về những mối nguy hiểm. Hay đối tượng lạ mặt đang cố tình đột nhập vào tài khoản cá nhân, nhằm đánh cắp thông tin từ bạn. 

Cẩn thận khi dùng wifi công cộng

Phần lớn những Wifi phát tại khu vực công cộng như công viên, phố đi bộ, quán ăn, tiệm cà phê, khuôn viên trường học, trung tâm thương mại,… thường có độ bảo mật rất thấp. Các Stalker có thể dễ dàng bẻ khóa và hack vào thiết bị của bạn thông qua đường truyền mạng. Do đó, bạn nên thận trọng khi truy cập vào wifi công cộng, không cài mật khẩu. 

Hạn chế chia sẻ thông tin riêng tư

Hạn chế công khai quá nhiều thông tin riêng tư, bí mật lên mạng xã hội, hay nói cho người khác nghe, kể cả người thân, bạn bè, và đồng nghiệp thân thiết cũng không ngoại lệ. Bởi, một khi thông tin đã chia sẻ sang người thứ 2, thứ 3, bạn sẽ không thể biết được chúng có bị lan truyền bừa bãi hay không.

Hy vọng rằng, với những thông tin mà chúng tôi cung cấp trên đây, bạn đã hiểu tường tận về Stalk là gì. Cũng như cách nhận biết và ngăn chặn thế nào? Nói chung, mạng xã hội là không gian hoạt động lý tưởng của những kẻ Stalker, thế nên, hãy luôn cẩn trọng khi sử dụng các nền tảng này nhé!